أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
332
آثار الباقيه ( فارسى )
آن مهر زد اين كار را در اين روز انجام مىدادند و اين روز را به پارسى اسپيدا - نوشت مىگفتند و چون جم درگذشت پادشاهان همه روزهاى اين ماه را عيد گرفتند و اين اعياد را شش بخش نمودند پنج روز نخست را به پادشاهان اختصاص دادند و پنجه دوم را باشراف و پنجه سوم را به خدم و كاركنان پادشاهان و چهارم را براى نديمان و درباريان و پنجه پنجم را براى توده مردم و پنجه ششمين را براى برزيگران . گويند كسى كه دو نوروز را بهم متصل نمود هرمز پسر شاپور پهلوان است كه او هم ايامى را كه ميان اين دو عيد بود عيد گرفت و آتش را براى تيمن به آن به جاهاى بلند قرار داد كه جورا حرارت آن تصفيه كند و چيزهاى پليد را بسوزاند و عفونات مولد فساد را اين حرارت نابور نمايد . آئين ساسانيان در اين ايام چنين بود كه پادشاه بروز نوروز شروع مىكرد و مردم را اعلام مىنمود كه براى ايشان جلوس كرده كه بايشان نيكى كند و روز دوم را براى دهقانان كه قدرى مقامشان بالاتر از توده بود جلوس مىكرد و خانوادهها نيز در اين قسمت داخل بودند و روز سوم را براى سپاهيان و بزرگان موبدان جلوس مىكرد و روز چهارم را براى اهل بيت و نزديكان و خاصان خود و در روز پنجم براى خانواده و خدم خود و بهر كدام آنچه را مستحق رتبه و اكرام بودند ايصال مىكرد و آنچه مستوجب و سزاوار مبرت و انعام بودند مىرساند و چون روز ششم مىشد از قضاى حقوق مردمان فارغ و آسوده شده بود و براى خود نوروز مىگرفت و جز اهل انس و اشخاصى كه سزاوار خلوتاند كسى ديگر را نمىپذيرفت و در اين روز آنچه را كه روزهاى گذشته براى شاه هديه آورده بودند امر باحضار مىكرد و آنچه مىخواست تفريق مىكرد و مىبخشيد و هرچه كه قابل خزانه و توديع بود نگه مىداشت . سروش روز در روز هفدهم سروش روز است و سروش نخستين كسى است كه مردم را بزمزمه امر كرد و زمزمه